De Heilige Geest
De eerste reden van ontstaan is de bijzondere werking van de Heilige Geest
in de christelijke gemeente, die leidt tot geloofsvernieuwing. We noemen dit
verschijnsel `opwekking'. Dit is begonnen met de uitstorting van de Geest op het
Pinksterfeest in Jeruzalem, 53 dagen na de kruisiging van Christus. Hiermee werd
de eerste vernieuwingsbeweging in de kerk een feit. Lucas meldt hierover in het
boek Handelingen: En allen, die tot het geloof gekomen en bijeenvergaderd waren,
hadden alles gemeenschappelijk; en telkens waren er, die hun bezittingen en have
verkochten en ze uitdeelden aan allen, die er behoefte aan hadden; (Handelingen
2:44-45) Dit heeft zich in de 20 eeuwen daarna tig-tal keren herhaald in
allerlei klooster- en hervormingsbewegingen. Vervolgens zijn er meer directe
ontstaansredenen.
Accent op de kleine kring
De eerste is het benadrukken van de kleine kring, dit als antwoord op de
enorme ontkerkelijking, die sinds de jaren 60 onze landen overspoelt. Laten we
dit illustreren aan de hand van een paar uitspraken van vooraanstaande
kerkleiders in Nederland. De gereformeerde hoogleraar K.A. Schippers: "Een
nieuwe opzet van de kerkstructuur is niet alleen noodzakelijk om het proces van
ontkerkelijking te stoppen, maar ook opdat de plaatselijke kerk in de toekomst
financieel de eindjes aan elkaar kan blijven knopen. Ook het huidige formaat
kerk gebouwen, symbool van de oude structuur, heeft zijn tijd gehad. Het is niet
zo dat ik zeg: gaat heen en verkoopt al uw kerkgebouwen. Maar het kan ook in de
huis- kamer. (Trouw 9-4-1990) De hervormde hoogleraar G.D.J. Dingemans: "In de
volgende eeuw wordt de kerk van onderop georganiseerd. De gemeente geeft heel
dicht bij de mensen gestalte aan het Evangelie. Voor allerlei bureaucratie is
dan geen geld meer beschikbaar. Ik denk dat we heel dicht bij de eerste christe
nen moeten gaan zitten. De kerk zal processen van schaalverkleining in gang
moeten zetten". (Trouw 28-9-1990)
Het 19e eeuws zendingsgenootschap
Dan is er nog een derde ontstaansreden, die tevens verklaart waarom de
evangelische gemeenschappen intentionele leefgemeenschappen zijn, waarbij het
samenwonen niet alleen doel is, maar ook middel, m.a.w. woongemeenschappen met
een doel dat uitgaat boven het samenwonen zelf. De evangelische wereld kent vele
parakerkelijke organisaties. Dit behoeft enige uitleg, want de parakerkelijke
organisatie is geen synoniem van de christelijke organisatie in het algemeen.
Het is een specifiek type christelijk instituut, dat is ontstaan uit het 19e
eeuwse interkerkelijk zendingsgenootschap, dat onafhankelijk was van enige
denominatie. De periode van het `zendingsgenootschap' wordt ingeluid door de
Engelse schoenmaker en baptistenpredikant William Carey. Hij is de pionier van
de nieuwe zendingsbeweging. Deze opleving valt samen met opwekkingen en
oplevingen buiten de gevestigde kerken, die het begin van de 19e eeuw kenmerken.
De kerkhistoricus Bakhuizen van den Brink concludeert dan ook dat `de zending in
de 19e eeuw een overwegend genootschappelijk karakter heeft' en dat het
`kenmerkend is voor de Europese organisaties gedurende de gehele 19e eeuw en tot
diep in de 20e eeuw, dat zij van particuliere en niet van formeel kerkelijke
oorsprong zijn'. Met name na WOII gingen deze genootschappen zich meer en meer
ook op andere gebieden in eigen land toeleggen, zoals vorming, hulpverlening,
vernieuwing en diaconaat. Nu gaf het zendingsgenootschap vanaf het begin veel
aandacht aan het gemeenschapsleven. Zendelingen woonden en werkten samen vanuit
de zendingspost. Zo'n zendingspost was niet alleen een woon-werk-gemeenschap,
maar een levensgemeenschap. Dit idee nu leeft nog steeds sterk bij de huidige
evangelische organisaties: niet alleen een werkgemeenschap zijn, maar samen
staan voor één zaak. De meeste evangelische leefgemeen schappen zijn ontstaan
rondom een bepaald werkproject. Het zijn dan ook intentionele
leefgemeenschappen, die een doelstelling huldigen, die het samenwonen zelf
overstijgt. En het doel is altijd het dienen van Jezus Christus en de naaste,
maar wel op het specifieke terrein, waarop men zich geroepen weet. Over allerlei
zaken m.b.t. evangelische leefgemeenschappen informeren wij elk kwartaal in een
nieuwsbrief en eens per jaar middels het magazine `Samenleven'.